Język niemiecki –

Język niemiecki

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Do poprawnego obejrzenia tej strony wymagana jest odpowiednia czcionka. Jeśli takiej nie posiadasz, możesz ją pobrać stąd.
Deutsch
Obszar Europa i Afryka
Liczba mówiących ~128 000 000 (język ojczysty dla: 105 527 178 osób[1], język obcy dla 18 000 000 osób[2])
Ranking 11.
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy Flag of Austria.png Austria
Flag of Belgium.png Belgia
Flag of Liechtenstein.svg Liechtenstein
Flag of Luxembourg.svg Luksemburg
Flag of Germany.svg Niemcy
Szwajcaria Szwajcaria
Flag of Europe.svg Unia Europejska (język oficjalny i roboczy)

Pozostałe miejsca:

Namibia (język narodowy; język urzędowy 1984-90)
Trydent-Górna Adyga, Włochy (język urzędowy regionu autonomicznego, obok włoskiego)
Polska (język urzędowy/pomocniczy w 22 gminach województwa opolskiego
Krahule/Blaufuß, Słowacja (język urzędowy gminy, obok słowackiego)
Watykan (oficjalny język Gwardii Szwajcarskiej)
Regulowany przez Międzypaństwowa Komisja Ortografii Niemieckiej
Kody języka
ISO 639-1 de
ISO 639-2 deu/ger
ISO 639-3 deu
SIL GER
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku niemieckim
logo Wikipedii
Wikipedia w języku alemańskim
Logo Wikisłownika.svg
W Wikisłowniku: Słownik języka niemieckiego

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.

W skład języków niemieckich wchodzą: alemański (Szwajcaria, Alzacja, Szwabia), bawarski (Bawaria, Austria), górnofrankijski (Frankonia, Hesja, Palatynat, Lotaryngia, Luksemburg – tamtejsza odmiana zwana językiem luksemburskim), środkowogórnoniemiecki (do którego można zaliczyć "Standard Hochdeutsch", oraz gwary z obszaru Górnej Saksonii, Turyngii, Anhaltu, południowej Brandenburgii oraz ze Śląska; dawniej również Prusy Górne) oraz dolnoniemiecki (Dolna Saksonia, Meklemburgia, północna Brandenburgia, Pomorze – obecnie tylko Przednie, dawniej również Prusy Dolne; w praktyce również język niderlandzki oraz afrikaans stanowią odmianę języka dolnoniemieckiego).

Różnice np. pomiędzy dolnoniemieckim a bawarskim są większe niż pomiędzy polskim a serbsko-chorwackim. Pogląd o "jednym" języku niemieckim jest w dużej mierze spuścizną czasów Bismarcka i Hitlera, bowiem centralistycznym dążeniom Berlina nie leżały po drodze różnice językowe pomiędzy poszczególnymi częściami państwa.

Języki niemieckie (często w kontakcie z innymi językami) odegrały kluczową rolę w kształtowaniu się kilku innych języków. Przykładem jest tu wykształcony w średniowieczu język jidysz. W XIX wieku natomiast z kilku etnolektów niemieckich w Pensylwanii wykształcił się język pensylwański.

Język niemiecki posiada swoich użytkowników w krajach gdzie nie ma statusu oficjalnego są to: Stany Zjednoczone, Brazylia, Kanada, Francja, Argentyna, Rosja, Kazachstan, Australia, Holandia, Wielka Brytania, Hiszpania, Chile, Paragwaj, Węgry, Republika Południowej Afryki, Meksyk, Izrael, Rumunia i Czechy.

Spis treści

[edytuj] Ortografia

Information icon.svg Osobny artykuł: alfabet niemiecki.

Alfabet niemiecki jest odmianą alfabetu łacińskiego i składa się z 30 liter. Oprócz 26 liter klasycznych zawiera także przegłosy ä, ö i ü (tzw. Umlaut) oraz ß (tzw. Es-Zett lub scharfes S, zob. ß). Przy braku odpowiednich czcionek muszą one być zastępowane odpowiednimi dwuznakami (ä = ae, ö = oe, ü = ue, ß = ss).

A Ä B C D E F G H I J K L M N O Ö P Q R S   T U Ü V W X Y Z
a ä b c d e f g h i j k l m n o ö p q r s ß t u ü v w x y z

Cechą charakterystyczną niemieckiej ortografii jest pisownia wszystkich rzeczowników wielką literą (występująca współcześnie ponadto jedynie w ortografii jęz. luksemburskiego).

W 1998 r. wprowadzono reformę (potem kilkakrotnie modyfikowaną) niemieckiej ortografii, która polega m.in. na wariantowym zniemczeniu pisowni niektórych wyrazów obcych, zwiększeniu liczby wyrażeń pisanych rozdzielnie oraz wielką literą, jak również zastąpieniu ß występującego po krótkiej samogłosce przez ss oraz zwiększeniu częstotliwości używania litery ä zamiast e. Nowa pisownia formalnie obowiązuje już w Niemczech i Austrii, jest jednak ignorowana przez największe wydawnictwa prasowe.

Świat niemieckojęzyczny
Dialekty niemieckie

Wygląd szkolnego pisma ręcznego w języku niemieckim był ściśle uregulowany. Do 1925 r. było to pismo zwane Kurrentschrift (kurrenta; inaczej Spitzschrift), a w latach 1935-1941 Sütterlinschrift (inaczej Deutsche Schrift). Do dzisiaj widać te wpływy w piśmie ręcznym starszego pokolenia Niemców.

Dla niemieckiego ze Szwajcarii i Liechtensteinu charakterystyczny jest brak litery ß w pisowni, zastępuje się ją podwójnym "s" (ss).

[edytuj] Fonetyka i fonologia a pisownia niemiecka

Logo Wikisłownika.svg Osobny artykuł w Wikisłowniku: Aneks:Tabela IPA dla języka niemieckiego

W niemieckiej pisowni występuje wiele wieloznaków, takich jak:

Uwaga: powyższe zbitki liter mogą czasami oznaczać oddzielne głoski, jeśli użyto ich w zapisie oddzielnych morfemów, np.: beurteilen [bə'ʔuʁtaɪlən], beinhalten [bə'ʔɪnhaltən], entzückend [ɛnt'ʦʏkənt], entscheiden [ɛnt'ʃaɪ̯dən], angeblich ['ʔangeːplɪç], ankommen ['ʔankɔmən] itp.

  • _e – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą – w pisowni standardowej wyłącznie przez literę i (np. viel [fiːl]) – regionalnie także literę o (np. Soest [zoːst])
  • _h – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczanej przez literę poprzedzającą (np. l.p. Schuh [ʃuː] l.m. Schuhe ['ʃuːə]). Ortografia niemiecka nie jest w tym wypadku jednak konsekwentna, ponieważ często długości samogłosek nie oznacza się w piśmie. A więc na przykład chociaż w wyrazie Stühle ['ʃtyːlə] ("krzesła") litera h oznacza długość samogłoski oznaczanej przez ü, tj. [yː], to już przy tej samej samogłosce w wyrazie Schüler ['ʃyːlɐ] ("uczniowie") litera h nie pojawia się w zapisie. Dodatkowo h występuje w części wyrazów również tam, gdzie jej funkcja oznaczania długości jest zbędna, ponieważ rolę tę spełniają inne litery, np. w er sieht ['ʔeːɐ̯ 'ziːt] litera h jest zbędna z punktu widzenia oddawania w zapisie długości samogłoski [iː], ponieważ długość oznacza już dwuznak ie. O regułach użycia litery h w ortografii nie decydują więc wyłącznie względy fonetyczne, ale też historyczne oraz korelacja z innymi formami danego wyrazu (por. omówione sieht, bo sehen).
  • _i – oddaje w zapisie długość samogłoski oznaczonej przez literę poprzedzającą, ale występuje jedynie regionalnie w stosunku do litery o (np. Troisdorf ['tʁoːsd̥ɔʁf])
  • Samodzielna litera h oznacza w nagłosie spółgłoskę [h], różną od [x], np. hin [hɪn].
  • Wieloznaki oznaczające spółgłoski oznaczają też krótkość samogłoski przed tą spółgłoską, np. waschen ['vaʃən] ("myć") – krótkie [a] przed spółgłoską [ʃ], oznaczaną wieloznakiem sch.
  • Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą spółgłoskę (np. bb, dd, ff, gg, ll, mm, nn, pp, ss, tt ) i należące do jednego morfemu czyta się jako jeden dźwięk, inaczej niż w języku polskim (Ebbe [ˈɛbə], Kladde [ˈkladə], Schiff [ʃɪf]), Flagge ['flaɡə], toll [tɔl], kommen [ˈkɔmən], Sonne ['zɔnə], Treppe [ˈtʁɛpə], essen [ˈɛsən], retten [ˈʁɛtən]. Zapis ten jednocześnie oznacza, że poprzedzająca taką spółgłoskę samogłoska jest krótka.
  • Dwie sąsiadujące litery oznaczające tę samą samogłoskę (aa, oo lub ee) czyta się jako jeden dźwięk (jedną długą samogłoskę), inaczej niż w języku polskim (np. Saal [zaːl], Boot [boːt]) dodatkowo długa samogłoska e wymawiana jest w sposób zbliżony do polskiego ej (przykłady: Seele ['zeːlə] (nie tylko w podwójnym ee np. der [deːɐ̯] i sehen ['zeːən]). Natomiast samodzielne e końcowe wymawiane jest jako zredukowana samogłoska[4] szwa (np. Mücke [ˈmʏkə]. Podwójne uu występujące na przykład w wyrazie Genugtuung [gə'nuːkˌtuːʊŋ] czyta się jednak jako dwie samogłoski ze względu na przebiegającą między nimi granicę morfemów. Z podobnych względów podwójne ii w wyrazie assoziieren w wymowie starannej oznacza dwie samogłoski: [asoʦɪ'iːʁən]. Również podwójne ee w wyrazie beenden nie oznacza z tego powodu jednej długiej samogłoski: [bə'ʔɛndən].

Końcówka -er ulega asymilacji do tzw. r zwokalizowanego [5] [ɐ] np. Mutter ['mʊtɐ] (zjawisko to nie występuje jednak w niektórych wariantach języka niemieckiego).

  • Istnieją trzy równoprawne warianty realizacji fonemu /r/ – [r], [ʀ] i [ʁ]
  • z czyta się jak polskie c (oznacza głoskę [ʦ]), przykłady: Zorn ['ʦɔʁn], Zahn [tsaːn]
  • Samodzielne s czyta się jak polskie z (np. Sonne ['zɔnə]), w wygłosie jak i przed spółgłoską s (zbitki st, sp, sch omówiono wyżej).
  • Litera c występuje poza dwuznakami jedynie w nowszych zapożyczeniach (np. Container [kɔn'teːnɐ], Center ['sɛntɐ], Creme [kʁɛːm] lub [kʁeːm]), imionach (np. Claudia ['klaʊdɪ̯a]) i nazwach miejscowych. Oznacza głoskę [k], rzadziej [ʦ] lub [s]].
  • Litera ß oznacza głoskę [s] np. weiß [vaɪ̯s], w odróżnieniu od ss (również oznaczającego [s]) występuje w zapisie po samogłoskach długich i dyftongach.
  • Litera v oznacza najczęściej głoskę [f] np. Vater [ˈfaːtɐ] z wyjątkiem wyrazów obcego pochodzenia, w których oznacza zazwyczaj głoskę [v], np. w wyrazie Virus ['viːʁus].
  • Litery d, t, n oznaczają głoski apikalne (nie jak w języku polskim koronalne)

W języki niemieckim występują też tzw. umlauty:

Spółgłoski dźwięczne ulegają ubezdźwięcznieniu w wygłosie przykłady: halb [halp] (b dźwięczna, p bezdźwięczna), Pferd [pfeːɐ̯t] (d dźwięczna, t bezdźwięczna), Weg [veːk] (g dźwięczna, k bezdźwięczna). Spółgłoski bezdźwięczne [p], [t], [k] wymawiane są z przydechem. Istnieją też ich nieprzydechowe odpowiedniki powstałe w wyniku ubezdźwięcznienia [b], [d] i [g] w nagłosie morfemu po spółgłosce przydechowej, np. w wyrazie abgeben ['ʔapʰkeːbən] (częściej notowane jako ['ʔapg̊eːbən]) głoska [g] w nagłosie morfemu -geben traci dźwięczność, lecz nie zyskuje przydechu po przydechowym [pʰ] w wygłosie morfemu ab-.

Przed samogłoską akcentowaną w nagłosie morfemu występuje zwarcie krtaniowe [ʔ], nieoznaczane w piśmie.

Niemieckie samogłoski opisuje następująca tabela (na podstawie Lagenscheidts Taschenwörterbuch Deutsch)ː

Samogłoski podstawowe
 
  przednie   centralne   tylne
przymknięte iː • yː       uː
prawie przymknięte   ɪ • ʏ   ʊ  
półprzymknięte eː • øː       oː
średnie     ə    
półotwarte ɛ/ɛː • œ       ɔ
prawie otwarte          
otwarte a       ɑː
 
Uwaga. Jeśli podano dwa symbole rozdzielone kropką, ten który znajduje się po lewej stronie oznacza samogłoskę niezaokrągloną, a po prawej zaokrągloną. Samogłoskom długim (z wyjątkiem ɛː) odpowiadają samogłoski półdługie.

Istnieją też dwugłoski: /aɪ̯/, /ɔʏ̯/, /aʊ̯/ (rzadko także: /ʊɪ̯/)

Uwagi:

  • W wymowie scenicznej[6] dyftongi niemieckie realizowane są odpowiednio jako /ae̯/, /oe̯/ i /ao̯/
  • Samogłoska /ɛː/ zastępowana jest zazwyczaj przez /eː/
  • W nielicznych wyrazach obcego pochodzenia istnieje też krótka samogłoska /ø/, np. w wyrazie Föderation [ˌfødɛʁa'ʦɪ̯oːn]
  • Samogłoski krótkie w wygłosie (z wyjątkiem ə) ulegają często wydłużeniu i wymawiane są jako półdługie, np. [o˙] w wyrazie Kino ['kiːno˙].

Wyrazy i zwroty zapożyczone z języka angielskiego i francuskiego wymawiana są zwykle w sposób jednakowy z wymową obcą, np. Smith ['smɪθ], Niveau [ni'voː] lub w sposób zbliżony, np. First Lady ['fœəst 'leːdɪ] (ang. ['fəːst 'leɪ̯dɪ]), Etui [e'tyiː] (fr. [e'tɥi])

[edytuj] Przykładowy tekst

Alle Menschen sind frei und gleich an Würde und Rechten geboren. Sie sind mit Vernunft und Gewissen begabt und sollen einander im Geist der Brüderlichkeit begegnen.

['ʔalə 'mɛnʃən zɪnt fʁaɪ̯ ʔʊnt g̊laɪ̯ç ʔan 'vʏʁdə ʔʊnt 'ʁɛçtən gə'boːʁən # ziː zɪnt mɪt fɐ'nʊnft ʔʊnt g̊ə'vɪsən bə'gaːpt ʔʊnt 'z̥ɔlən aɪ̯'nandɐ ʔɪm gaɪ̯st d̥eːɐ̯ 'bʁyːdɐlɪçkaɪ̯t b̥ə'geːgnən]

Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem i powinni postępować wobec innych w duchu braterstwa.

[edytuj] Gramatyka

Information icon.svg Osobny artykuł: Gramatyka języka niemieckiego.

Język niemiecki zalicza się zasadniczo do typu języków fleksyjnych, przy czym odmiana rzeczownika jest stosunkowo uboga i do oznaczenia liczby i przypadka stosuje się przede wszystkim rodzajniki.

Język niemiecki ma liczbę pojedynczą z 3 rodzajami – męskim, żeńskim i nijakim, oraz liczbę mnogą bez podziału na rodzaje. Rodzaje męski i nijaki wykazują podobieństwo w odmianie, podobnie rodzaj żeński i liczba mnoga. Są 4 przypadki – mianownik, dopełniacz, celownik i biernik, przy czym najrzadziej używany jest dopełniacz (najczęściej zastępuje się go konstrukcjami z przyimkiem).

Czasowniki mają bogatszą odmianę przez osoby, liczby, czasy i strony. Formy czasowników niemieckich nie rozróżniają natomiast rodzaju gramatycznego.

Przypisy

  1. ↑ SIL Ethnologue (2006). 95 million speakers of Standard German; 95 million including Middle and Upper German dialects; 100 million including Low Saxon and Yiddish.
  2. ↑ National Geographic Collegiate Atlas of the World, publikacja R.R Donnelley & Sons Company, 2006, strony 257-270, ISBN 0-7922-3662-9, ISBN 978-0-7922-3662-7
  3. ↑ grupa występujących po sobie spółgłosek o zbliżonej artykulacji
  4. ↑ samogłoska niemająca pełnej wartości wokalnej, krótsza od samogłoski krótkiej
  5. ↑ przekształcenie się półsamogłoski lub samogłoski zredukowanej w samogłoskę
  6. ↑ staranna wymowa obowiązująca aktorów na scenie

[edytuj] Zobacz też

Wikibooks
Zobacz publikację na Wikibooks:
Niemiecki

[edytuj] Linki zewnętrzne

p • d • e
Języki germańskie
wschodniogermańskie †
burgundzki † • gocki † • longobardzki † • wandalski †
zachodniogermańskie
skandynawskie
* Język pragermański nie jest językiem germańskim, ale przodkiem wszystkich języków germańskich


Warning: curl_setopt() [function.curl-setopt]: CURLOPT_FOLLOWLOCATION cannot be activated when in safe_mode or an open_basedir is set in /www/motocykle_www/spam/porsche/richFeeds.php on line 59

Abramowicz odmłodzi Chelsea?
Roman Abramowicz, rosyjski właściciel Chelsea, jest gotów wydać 150 milionów euro na odmłodzenie zespołu przed przyszłym sezonem.
Szef Ferrari: w Australii damy z siebie jeszcze więcej
Szef zespołu Ferrari, Stefano Dominicali przyznał, że chociaż jest zadowolony z wyniku uzyskanego przez zespół w Bahrajnie, to jednak wierzy, że to nie wszystko, na co stać jego zespół. - Jestem pewien, że w Australii damy z siebie jeszcze więcej - powiedział Włoch.
Brożek: najbardziej potrzeba nam teraz spokoju
- Trener Kasperczak mówi nam, że jesteśmy bardzo dobrymi piłkarzami, że możemy grać bardzo dobrze i nadal być najlepszym zespołem w kraju. Jestem pewien, że z czasem to udowodnimy - powiedział w rozmowie z "Gazetą Krakowską" Piotr Brożek, piłkarz Wisły Kraków.
MŚ w lotach w Planicy "na żywo"
Zapraszamy na relację "na żywo" z treningu i dwóch pierwszych serii konkursu mistrzostw świata w lotach narciarskich, które odbywają się w Planicy.
Losowanie LM: Barcelona z Anglikami, trudne zadanie przed MU
W piątek w szwajcarskim Nyonie odbyło się losowanie 1/4 finału piłkarskiej Ligi Mistrzów. Obrońcy tytułu piłkarze FC Barcelony zmierzą się z Arsenalem Londyn.
Linki: Strona gwnaprzeprowadzki katowice leczenie kanałowe pod mikroskopem Milionerzy ładne klamki Real estate Barcelona
skuteczne pozycjonowanie